Help, een erfenis …

  • 9 april 2018

Als u erfgenaam blijkt te zijn, moet u snel een keuze maken. U heeft drie opties:

  1. U verwerpt de erfenis; dan bent u geen erfgenaam en zult u ook niets erven;
  2. U aanvaardt de erfenis zuiver; dan neemt u alle lusten maar ook alle lasten op uw schouders. Zijn er meer schulden dan bezittingen? Dan zult u (desnoods uit je eigen vermogen) alle schulden volledig moeten aflossen;
  3. U aanvaardt de erfenis beneficiair; u moet alles netjes afhandelen maar als blijkt dat er meer schulden dan bezittingen zijn, bent u daar niet zelf verantwoordelijk voor.

Help, een erfenis

Standaard zuivere aanvaarding

Wettelijk gezien is de standaardkeuze die voor een zuivere aanvaarding. Voor een verwerping of beneficiaire aanvaarding moet u namelijk een verklaring afleggen (of af laten leggen) bij de rechtbank.

Vroeger al zuivere aanvaarding door meenemen foto’s

Tot een paar jaar geleden was het zo dat er geen weg terug was als u eenmaal een keuze had gemaakt. Ook gold dat (bijna) iedere feitelijke handeling die u verrichtte, al betekende dat u zuiver had aanvaard. Nam u bijvoorbeeld fotoalbums mee, dan was u (juridisch) al over de schreef gegaan met alle gevolgen van dien: dat u andermans schulden moest afbetalen.

Daarom adviseerde de notaris altijd om bij de geringste twijfel of de overledene schulden had, direct de Verklaring van Beneficiaire Aanvaarding (ook wel Aanvaarding onder het Voorrecht van Boedelbeschrijving genoemd) bij de rechtbank af te leggen.

Nieuwe regeling: foto’s kunt u meenemen en mogelijkheid tot inkeer

Sinds enkele jaren is het juridisch gelukkig iets minder dramatisch. Duidelijk is nu dat het meenemen van fotoalbums of andere zaken die geen financiële waarde hebben, nog niet betekent dat u de erfenis zuiver hebt aanvaardt. Door de albums mee te nemen heeft u nog geen keuze gemaakt.

Bovendien is er een soort inkeer-regeling in artikel 194a lid 1 van Boek 4 van het Burgerlijk wetboek opgenomen. Heeft u al zuiver aanvaardt, dan kunt u de rechter vragen om alsnog beneficiair te aanvaarden. In plaats van aansprakelijk voor alle schulden van de overledene, wordt u in dat geval alsnog alleen aansprakelijk voor de wijze waarop u de erfenis afwikkelt. Had de overledene meer schulden dan bezittingen, dan hoeft u (met terugwerkende kracht) niet de schuldeisers volledig af te lossen als de nalatenschap hiervoor niet voldoende is.

Strenge eisen aan de inkeer

Maar denk niet dat u zich als erfgenaam zomaar op die inkeer-regeling kunt beroepen. Binnen 3 maanden nadat u ontdekt heeft dat er een voor u onbekende schuld is, moet u namelijk een verzoek doen aan de kantonrechter. Stuurt u dit te laat in, dan wijst de kantonrechter het altijd af.

Maar zelfs als u op tijd reageert, bent u er nog niet zeker van dat u toestemming krijgt om van een zuivere aanvaarding alsnog een beneficiaire aanvaarding te maken. Want, het moet wel om schulden gaan waarvan u niet wist of had kunnen weten dat deze er waren of konden zijn.

Als uw ouders altijd volgehouden hebben dat ze hun huis hebben afbetaald, zal de kantonrechter u niet toestaan om alsnog beneficiair te aanvaarden als u er achter komt dat ze een krediet hebben afgesloten bij een bank. Althans niet, als dat middels een hypotheekakte is aangemeld bij het Kadaster. Dat is namelijk een openbaar register waarin u heel eenvoudig (online) had kunnen nakijken of er nog een hypotheekrecht geregistreerd was.

Voorbeelden van bekende onbekende schulden

Een Amerikaanse minister van Defensie sprak eens over massavernietigingswapens van Saddam Hussein in de trant van: er zijn dingen waarvan we weten dat we ze niet weten en dingen waarvan we niet weten dat we ze niet weten (known unknowns and unknown unknowns).

Die eerste categorie is de categorie schulden waarvan een kantonrechter zal vinden dat u als erfgenaam op de blaren moet zitten als (achteraf) blijkt dat de overledene die wel had, maar u niet of onvoldoende bent nagegaan of ze er waren.

In dat kader wil ik u concreet op 2 soorten schulden wijzen:

  1. Schulden omdat een door de overledene al ontvangen toeslag terugbetaald moet worden;
  2. Schulden op basis van een langstlevende-regeling mét renteclausule.

Op die eerste zal ik hier wel ingaan. Maar de tweede bewaar ik voor een andere keer omdat dit een instrument is dat estate-planners graag inzetten om ervoor te zorgen dat zo min mogelijk erfbelasting betaald hoeft worden. Zij schrijven daarover fraaie rapporten met cijfermatige onderbouwingen. Ik zal dat echter vanuit een civiel in plaats van fiscaal perspectief beschrijven.

Terugbetaling van al ontvangen toeslag

Ik verwijs naar een arrest van het Gerechtshof Amsterdam. Weliswaar gaat het om een klacht over het handelen van een notaris, maar het gaat mij om het feit dat eruit blijkt dat de rechters ervan uitgaan dat iemand had kunnen weten dat een huurtoeslag terugbetaald moest worden.

Dat ‘had kunnen weten’ kan dus ook op een erfgenaam slaan die na een zuivere aanvaarding alsnog de erfenis beneficiair wil aanvaarden. De kantonrechter zou – met dezelfde redenatie als het Gerechtshof Amsterdam – de machtiging voor zo’n draai kunnen weigeren, omdat de erfgenaam had kunnen weten dat er een bekende onbekende schuld zou kunnen zijn. Namelijk die tot terugbetaling van een onterecht ontvangen toeslag.

In deze zaak was iemand overleden die een huurwoning had. Na zijn overlijden troffen de erfgenamen in een bankkluis een fors bedrag aan. Namelijk € 41.000,-. Dat geld was niet vermeld in aangiften voor de inkomstenbelasting en was dus onbekend bij de fiscus. Een notaris werd verzocht om een en ander bij de belastinginspecteur recht te zetten en over het juiste bedrag zowel erfbelasting als achterstallige inkomstenbelasting te betalen.

Helaas voor de erfgenamen was daarmee de kous niet af. De overledene had namelijk onterecht vele jaren huurtoeslag ontvangen omdat hij te veel (zwart) vermogen bleek te bezitten. Dus moest er terugbetaald worden.

Toch maar altijd beneficiair aanvaarden ?

Omdat je nooit van tevoren kunt weten wat je niet weet (om Donald Rumsfeld aan te halen), is het misschien toch het beste om een erfenis altijd te aanvaarden onder het voorrecht van boedelbeschrijving. Dat kost u dan weliswaar griffierechten, maar kan u dus een heleboel ellende besparen. Ellende die ertoe kan leiden dat u zelfs failliet gaat als de overledene zó veel (bekende onbekende) schulden had, dat ook uw spaargeld en ander vermogen onvoldoende is om die allemaal af te lossen.

Ernst Loendersloot

Ernst Loendersloot is senior kandidaat notaris in Maastricht. Op de blog van Erfrechtplanning deelt hij regelmatig zijn persoonlijke visie en praktijkervaring, waar u uw voordeel mee kunt doen. Meer van Ernst lezen? Houd Erfrechtplanning.nl in de gaten of kijk op www.ntrs.nl.
Website

Recente blogs

Schenking ná overlijden alsnog teruggedraaid; wie heeft de broek aan in het huwelijk ?

Recent las ik een uitspraak van de Rechtbank Midden-Nederland. Het ging om financieel misbruik van ouderen.…

Dit betaalt u in 2018 aan schenk- en erfbelasting: nieuwe tarieven en vrijstellingen

Met Erfrechtplanning aan uw zijde weet u zeker dat alles goed geregeld is. Wij vinden het…

Op de hoogte blijven van Erfrechtplanning? Schrijf u dan in voor onze nieuwsbrief.

Inschrijven

Neem contact op bij vragen of als u een afspraak wilt maken met een adviseur.

Naar de contactpagina